Tâm sở nghĩa là những “mental formations” hay “mental concomitants” – nội dung hiện vận của tâm, sự biểu hiện từng phút giây. Có hai nhóm chính:

1. Biến hành (sarvatraga – universally present):
   1. xúc (touch)
   2. tác ý (attention)
   3. thọ (feeling)
   4. tưởng (perception/ideation)
   5. tư (volition/determination)
2. Biệt cảnh (particular):
   1. dục (desire/intention)
   2. thắng giải (determination/resolve)
   3. niệm (remembrance/mindfulness)
   4. định (concentration)
   5. tuệ (wisdom/understanding)
      Mỗi tâm sở có thể thiện, ác hoặc vô ký (neutral).

Một yếu tố then chốt là như lý tác ý (yoniso-manasikāra), đối nghịch với bất như lý tác ý, để nhận diện và “thay chốt” (vitakka-saṇṭhāna) các tác ý bất lợi. Ứng dụng trong thiền quán hơi thở (Anapanasati), chánh niệm thể hiện qua sáu phép lạ:

1. có mặt – làm cho thân-tâm quy tụ
2. công nhận sự có mặt của kẻ kia
3. làm vơi đau đớn (relief)
4. nuôi dưỡng (nurture)
5. quán chiếu (look deeply)
6. thấy/tuệ (insight) → chuyển hóa (transformation)